Werbeanzeigen
Start Kultur Dostoyevski: Ölü Evinden Anılar

Dostoyevski: Ölü Evinden Anılar

0

Dostoyevski’den Bir Ölünün Hatıraları

Sibirya diyerek geçmemek gerekir. Hâlâ bugün dâhi dünyada ağır cezaevi koşulları, sürgün, zor hayat şartları, soğuk denilince ilk akla gelen doğal ve gerçek zindanların en meşhurlarından biri. Romanın babalarından Dostoyevski’nin de burada dört yıl sürgünde kaldığını biliyoruz. Bir yazar için dünyanın neresinde olursa olsun cezaevi, insanı, insanın ruhunu mahkumlar özgülünde tanımak için üniversite gibi bir yer. Yazar mahkum olupta cezaevine dair birşeyler karalamamış edebiyatçı henüz yok. Sibirya’nın ne olduğunu anlamanın dışında Orhan Kemal’in, Kemal Tahir’in, Aziz Nesin’in mahkum kahramanlarını anlamak için de bulunmaz bir kaynak „Ölü Evinden Anılar“.

Yazar dahası yarattığı kahramanı cezaevini ölü evi diye adlandırır. Orada insanlar hâlâ yaşamalarına rağmen ölüdürler ama bunun farkında dâhi değildirler. Yaşayan ölüler gibi bir şey kastedilen. Roman Sibirya’nın nasıl bir yer olduğunun anlatımıyla başlar. Sonra sıra buranın göçmenlerinden Aleksandr Petroviç Goryançikov’a gelir. Eski bir Sibirya mahkumu olan Goryançikov on yıllık kürek mahkumluğu cezasından sonra Sibirya’nın yerleşim yerlerinden birine kapağı atmış dahası cezası bitmesine rağmen orada kalmış esrarengiz, ketum ve kendi halinde biridir. Yazar, Goryançikov’un sürekli bir şeyler karaladığını anladığında o artık ölmüş geriye on yıllık sürgün hayatından kalan anılarını anlattığı karalamalar kalmıştır.

ölüev

Dostoyevski o andan itibaren onun anılarıymış gibi aktardığı anlatıda tutukevinde kalan ikiyiz elli kişinin en prototiplerini roman boyunca büyük bir ustalıkla yansıtır. Kahramanların derinleştirilmiş hikayelerinin dışında içerideki günlük yaşam, mahkumların birbirleriyle olan ilişkileri, hiç ama hiç yalnız olmadıklarından garip bir aile diye adlandırdığı bu topluluğu uzun uzun akıcı ve sade bir dille anlatır.

Roman bitip tükenmek bilmez olaylar, kısa iç içe geçmiş birbirine bağlı hikâyecikler, insan biyografileri, içeriye nasıl düştükleri, önceki hayatları ile ustaca süslendirilerek bitene kadar akıcılığını yitirmez. Mahkumların yaşam mücadelesi, hayatta kalmak için koşulların dayattığı zorluklardan dolayı olağanüstü yaratıcılıkları onları bize uzak değil aksine bizden biriymiş gibi yapar. İnsandır nihayetinde mahkum, dünyanın neresinde olursa olsun evrensel ortaklıklardır sözkonusu olan. Geçmişe duyulan özlem, aile, sevgi, dayanışma, özgürlüğe duyulan açlık, bitmek tükenmek bilmez umutlar romanın her yerine dağıtılmış şekilde karşımıza çıkar.

Akim Akimiç roman boyunca Goryançikov’un yanındadır. Cahildir Akimiç, kıt zekalıdır ama kurallara bağlıdır ve kavgacıdır. Diğer mahkumlar bu özelliğinden dolayı ondan çekinirler. Akimiç bir hayatta kalma ustasıdır. İhtiyar, Binbaşı, Sirotkin, Gazin, Dutov, Orlov ve daha nice mahkum uzun romanın sayısız kahramanlarından bir kaçıdır.

„Ölü Evinden Anılar“ kadar detaylı, kapsamlı, çok boyutlu bir cezaevi romanını edebiyatta bulmak zor. Yazar büyük bir ustalıkla ve göze batan bir yetkinlikle neden sonuç, çözüm, cezaevi felsefesi, politik nedenler, yorum, açılımlar yerine gözlemlerini, anılarını, fantezilerini seçkin bir kalemle başarılı bir tarzla aktarır. Dev bir cezaevi ve Sibirya klasiği ortaya çıkmış. Dostoyevski’nin neden romanın babası olduğuna yine haklı bir kanıt bu eser.

Dostoyevski’den Bir Ölünün Hatıraları – Süleyman Deveci

Werbeanzeigen

Kommentar verfassen

%d Bloggern gefällt das: