13.3 C
Hamburg
Dienstag, September 22, 2020
Start Bücher Ahmet Hamdi Tanpınar: Saatleri Ayarlama Enstitüsü

Ahmet Hamdi Tanpınar: Saatleri Ayarlama Enstitüsü

Ahmet Hamdi Tanpınar memleketin ikiyüzelli yıldan beri süregelen batılılaşma arayışlarına 1961 yılında yayınlanan Saatleri Ayarlama Enstitüsü ile kalıcı bir yanıt vermiştir. Romanın gücü, karmaşık ve anlaşılmazmış gibi görünen kurgusunun ardında bunun sorgusu yatar, olumlanması yada reddi değil. Roman ne geçmişi ne moderniteyi alaya alıyor, ne de yazarın salt alaycı, hicvi seven stili ile açıklamak mümkün.

Kahramanımız artık çevresine hatta kendine yabancılaşmış aynı zamanda yazar olan Hayri İrdal´dir. Adam saltanatı, meşrutiyeti ve cumhuriyeti bir arada yaşamış, tarihin bu üç önemli dönemlerine tanıklık etmiş şanslı bir tarihi karakterdir. İrdal eleştirel bakan, muhafazakar biridir ama saf ve temizdir, akıllı ve dürüsttür, yazarın oldukça idealize ettiği, önemli kişilik sorunları olsa dahi sempatik biridir. Dört bölümden oluşan romanın bu tarihi kesitleri anlattığı yorumunda bulunanlar hiç de az değildir. Ortak kanı izlenen üslubun gerçekçi ve yalın ifadesinden öte yeren, alaya hatta tiye alan stilinin olduğudur.

Diğer kahramanımız ise Halit Ayarcı´dır, devlet destekli enstitünün açılmasını ve zamanı geldiğinde de sonunu getirip bir trafik kazasında ölüme kurban gider. Hayri ile başlarda dost, sonlarda düşman olmuştur. Hayri´nin babası Numan Bey, Saatçi Nuri Efendi, meczup Seyit Lütfullah, kendi kayın babası Abdüsselâm Bey, ilk eşi Emine Hanım, daha sonra doğan kızı Zehra ve Emine Hanım´ın vefatından önce doğurduğu oğlu, iş arkadaşı Sabri Bey, kayınbabasının vefatından sonra çıkan tatsızlıklar sonucu önce doktoru sonrada samimi bir arkadaşı olan Doktor Ramiz, kızı Zehra´nın büyüyünce eşi olan damadı Topal İsmail ve Emine´nin vefatından sonra evlendiği diğer eşi Pakize Hanım ve diğerleri kahramanlarımız arasındadırlar.

Ne ilginç bir memleket ve öylesine bir düşünce kafasına sahibiz. Bir yazarın eserinden çok onun ideolojik görüşü üzerine şekillenmiş kültürel dünyamızın darkalıpcı şartlandırmaları birilerini değerlendirmemizde en ilk önyargımızdır. Ahmet Hamdi Tanpınar batıcı olsa ne doğucu olsa ne? Halkımızın içinden bağrından çıkıp bize bizi anlatmış, edebiyatta ciddi izler bırakmış önemli bir düşün adamımız değil midir? O bizim, şucuların, bucuların, şunun bunun adamı değildir. Romanı Saatleri Ayarlama Enstitüsü yerli edebiyatta heybetli bir yere sahip önemli bir eser. Yeteri kadar anlaşılamamış olması da cabası.

İki uygarlık arasında kalmış olduğumuzu anlatır koca roman, çağın ve modernizmin kendisini dayattığı kaçınılmaz koşullarda bir çok el zanaatı ve mesleği benzeri varsa saatleri ayarlamak gibi bir kuruluşun da kapanıp tarihin istenmeyen nostaljik bir yerlerine atılması en bildiğimiz doğruların arasında yerini alır. Bugün zamanın birinde öylesi bir enstitünün olduğunu hayal etmek dahi sınırları zorlayan bir tasavvurdur. Saçmalardan seçmeler yapan Tanpınar hiçlikten hiçliğe yükselen biri aracılığıyla topluma ders verir. İsteyen de tam da yazarın arzuladığı gibi yani istediği gibi yorumlar.

Romanda alegori, hiciv, toplumsal eleştiri, doğu-batı ikileminin çözümsüzlüğüne saplanıp kalmanın derin sancıları, eski ile yeninin bilinen çatışmaları, geçmiş ile geleceğin arasındaki binbir renge ve detaya bulanmış yaşam tecrübesi, İspritizma Cemiyeti, işsizliğin verdiği sıkıntı, ailevi sorunların çok boyutluluğu, bürokrasi, insanların birbirleriyle olan münasebetleri, bu günlerde pek de revaçta olmayan ama önemli bir erdem sayılan sabretmek olgusu, yalnızlık, mutluluk kısaca yaşamın sürprizlerle dolu büyük bir bulmaca olduğu oldukça ustaca işlenir.

2010

Anzeigen

-Advertisment -

Most Popular

Investitionen für eine digitale Verwaltung in ganz Deutschland

Bund und Länder einigen sich auf die Umsetzung der 3 Mrd. € aus dem Konjunkturpaket In einer Sondersitzung hat der IT-Planungsrat sich heute über den...

4 Ekim Hayvanları Koruma Günü Yaklaşırken

Bugün sizlere yaklaşmakta olan önemli bir günden bahsetmek istiyorum. Hayvanlara karşı duyarlı olup da böylesi bir günü bilmemek olmaz. Gerçi bazılarınız biliyor olabilir ama...

İÇİMİ TİTRETEN SES

Onu memleketimin sakıncalı yıllarında, sesine hayran olarak tanıdım, tanımama vesile olan ise nur içinde yatsın edebiyat öğretmenim, Huricihan Kadirbeyoğlu idi. Yıl 1979 İstanbul'da lise ikinci...

Beyin kanaması inmeye neden olabilir

Medicana International Hastanesi Doç. Dr. Ali Yılmaz, beyin damarlarında meydana gelen kanama nedeniyle, kanamaya yakın beyin hücrelerinin ölümü anlamına gelen "beyin kanaması"nın inmelerin yaklaşık...